ABC biznesu 100 pytań

Opodatkowanie podatkiem od towarów i usług (VAT) uregulowane zostało w Ustawie z dnia 21 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2004 r., nr 54, poz. 535 z późn. zm.) zwanej dalej ustawą VAT.

PODATNICY

Podatnikami podatku od towarów i usług są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.

Zgodnie z ustawą VAT, działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wtedy, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy. Działalność gospodarcza obejmuje także czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

Czynności, których ustawodawca nie uznaje za samodzielną działalność gospodarczą do potrzeb podatku VAT określono w art. 15 ust. 3 ustawy VAT.

REJESTRACJA

Obowiązek rejestracji podmiotu jako podatnika VAT powstaje przed dniem wykonania pierwszej czynności powodującej obowiązek podatkowy (wymienione w art. 5 Ustawy VAT).
Zgłoszenie rejestracyjne składa się właściwemu dla podatnika naczelnikowi Urzędu Skarbowego.

Zgłoszenie rejestracyjne mogą również złożyć podmioty zwolnione od podatku ze względu na osiągnięcie wartości sprzedaży opodatkowanej w bieżącym roku (proporcjonalnie do okresu działalności) lub w poprzednim roku podatkowym nie przekraczającej 50 000 zł (bez podatku VAT) lub wykonujące wyłącznie czynności zwolnione od podatku.

Naczelnik Urzędu Skarbowego rejestruje podatnika i potwierdza jego zarejestrowanie jako „podatnika VAT czynnego” lub w przypadku podatników zwolnionych z rozliczania podatku VAT „podatnika VAT zwolnionego”.

Obowiązek rejestracyjny powstaje również u podmiotów, które dotychczas nie rozliczały podatku VAT a które rozpoczęły dokonywanie sprzedaży opodatkowanej, utraciły zwolnienie od podatku lub zrezygnowały z tego zwolnienia, podatnicy zarejestrowani jako podatnicy VAT zwolnieni obowiązani są do aktualizacji tego zgłoszenia. Zgłoszenia rejestracyjnego dokonuje się przed dniem dokonania pierwszej czynności powodującej opodatkowanie podatkiem VAT.

Podatnik zarejestrowany jako podatnik VAT czynny jest obowiązany umieszczać numer identyfikacji podatkowej na fakturach oraz w ofertach.

Na wniosek zainteresowanego naczelnik urzędu skarbowego jest obowiązany potwierdzić, czy podatnik jest zarejestrowany jako podatnik VAT czynny lub zwolniony.

Podatnicy przed dniem dokonania pierwszej wewnątrzwspólnotowej dostawy lub pierwszego wewnątrzwspólnotowego nabycia są zobowiązani w zgłoszeniu rejestracyjnym zawiadomić naczelnika Urzędu Skarbowego o zamiarze wykonywania tych czynności.
Naczelnik Urzędu Skarbowego rejestruje podmiot jako podatnika VAT UE i potwierdza to w wydanej przez siebie decyzji.
Podatnicy zarejestrowani jako podatnicy VAT UE są obowiązani do posługiwania się numerem identyfikacji podatkowej poprzedzonej kodem PL.

ZAKRES OPODATKOWANIA

Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają:

1. odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju,
2. eksport towarów,
3. import towarów,
4. wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium kraju,
5. wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów.

Nie podlegają opodatkowaniu VAT następujące czynności:

1. transakcje zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa,
2. które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy.

DOSTAWA TOWARÓW I ŚWIADCZENIE USŁUG

Towary to rzeczy ruchome, jak również wszelkie postacie energii, budynki i budowle lub ich części, będące przedmiotem czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, które są wymienione w klasyfikacjach wydanych na podstawie przepisów o statystyce publicznej, a także grunty.

Przez dostawę towarów rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, w tym również:

1. przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie,
2. wydanie towarów na podstawie umowy dzierżawy, najmu, leasingu lub innej o podobnym charakterze zawartej na czas określony lub umowy sprzedaży na warunkach odroczonej płatności, jeżeli umowa przewiduje, że w następstwie normalnych zdarzeń przewidzianych tą umową lub z chwilą zapłaty ostatniej raty prawo własności zostanie przeniesione,
3. wydanie towarów na podstawie umowy komisu: między komitentem a komisantem, jak również wydanie towarów przez komisanta osobie trzeciej,
4. wydanie towarów komitentowi przez komisanta na podstawie umowy komisu, jeżeli komisant zobowiązany był do nabycia rzeczy na rachunek komitenta,
5. ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, ustanowienie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu oraz przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego na spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, a także ustanowienie na rzecz członka spółdzielni mieszkaniowej odrębnej własności lokalu mieszkalnego lub lokalu o innym przeznaczeniu oraz przeniesienie na rzecz członka spółdzielni własności lokalu lub własności domu jednorodzinnego,
6. oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste,
7. zbycie praw, o których mowa w pkt. 5 i 6.

Przez dostawę towarów rozumie się również przekazanie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa na cele inne niż związane z prowadzonym przez niego przedsiębiorstwem, w szczególności:

1. przekazanie lub zużycie towarów na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia,
2. wszelkie inne przekazanie towarów bez wynagrodzenia, w szczególności darowizny

-jeżeli podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego od tych czynności, w całości lub w części.

Nie jest dostawą towarów przekazywanie drukowanych materiałów reklamowych i informacyjnych, prezentów o małej wartości i próbek.

Przez świadczenie usług rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów, w tym również:

1. przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej,
2. zobowiązanie się do powstrzymania się do dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji,
3. świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.

WEWNĄTRZWSPÓLNOTOWE NABYCIE TOWARÓW

Przez wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów rozumie się nabycie prawa do rozporządzania jak właściciel towarami, które w wyniku dokonanej dostawy są wysyłane lub transportowane na terytorium państwa członkowskiego inne niż terytorium państwa członkowskiego rozpoczęcia wysyłki lub transportu przez dokonującego dostawy, nabywcę towarów lub na ich rzecz.
Nabycie towarów w ramach transakcji wewnątrzwspólnotowej jest uwarunkowane dwiema przesłankami, a mianowicie:

1. nastąpi nabycie prawa do rozporządzania jak właściciel towarami w wyniku dokonanej dostawy (zgodnie z art. 7 ustawy VAT),
2. dostawa poprzedzająca nabycie wewnątrzwspólnotowe musi być dokonana za wynagrodzeniem (art. 5 ust.1 pkt. 4 ustawy VAT),

Zarówno nabywca jak i dostawca muszą być podatnikami w rozumieniu ustawy VAT.

Podmioty wyłączone spod opodatkowania w przypadku wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów:

1. rolnicy ryczałtowi,
2. podatnicy, którzy poza nabyciem wewnątrzwspólnotowym nie wykonują innych czynności podlegających opodatkowaniu i nie przysługuje im również prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony,
3. podatnicy zwolnieni przedmiotowo na podstawie art. 113 ust. 1 i 9 Ustawy VAT, czyli podmioty, które w poprzednim roku podatkowym nie przekroczyły limitu obrotów 50 000 zł, lub też rozpoczynając w ciągu roku podatkowego wykonywanie czynności podlegających opodatkowaniu zadeklarowały nie przekroczenie tego limitu. Przy ustalaniu wartości tego limitu nie wlicza się kwoty podatku od wartości dodanej należnego lub zapłaconego na terytorium państwa członkowskiego, z którego towary te są wysyłane lub transportowane. Do wartości tej nie wlicza się również wartości z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia zharmonizowanych wyrobów akcyzowych oraz nowych środków transportu,
4. osoby prawne, które nie są podatnikami, przez co należy rozumieć uzyskanie tego statusu na podstawie art. 15-17 Ustawy VAT.

Podatnicy pomimo nie przekroczenia kwoty obrotów uprawniającej do zwolnienia podmiotowego mogą złożyć naczelnikowi Urzędu Skarbowego oświadczenie o wyborze opodatkowania czynności wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów.
Przez wewnatrzwspólnotowe nabycie towarów rozumie się również przemieszczenie do Polski towarów służących działalności gospodarczej podatnika - wytworzonych, wydobytych, nabytych, zaimportowanych w ramach jego działalności gospodarczej w innym kraju członkowskim.
Katalog towarów lub czynności, których przemieszczenie nie uznaje się za transakcje wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów został określony w art. 12 ust. 1 ustawy VAT.

WEWNĄTRZWSPÓLNOTOWA DOSTAWA TOWARÓW

Przez wewnątrzwspólnotową dostawę towarów rozumie się wywóz towarów z terytorium kraju w wykonaniu czynności określonych w art.7 ustawy o VAT (przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel) na terytorium innego państwa członkowskiego Wspólnoty Europejskiej (WE).

Dostawa towarów może mieć charakter odpłatny – w związku z prowadzonym przez podatnika przedsiębiorstwem lub nieodpłatny – związany z innymi celami. Przykład nieodpłatnych transakcji wymieniony jest w art. 7 ust. 2 ustawy VAT.

Za wewnątrzwspólnotową dostawę towarów rozumie się również przemieszczenie do innych krajów członkowskich WE z terytorium Polski towarów, które w ramach działalności gospodarczej podatnika zostały przez niego wytworzone, wydobyte, nabyte, jeżeli mają służyć działalności gospodarczej podatnika.

Katalog towarów lub czynności, których przemieszczenie nie uznaje się za transakcje wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów został określony w art. 13 ust. 4 ustawy VAT.

Wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów następuje, jeżeli dokonującym dostawy jest podatnik zarejestrowany jak podatnik VAT UE.

FAKTURY

Podatnicy są obowiązani wystawić fakturę stwierdzającą w szczególności dokonanie sprzedaży, datę dokonania sprzedaży, cenę jednostkową bez podatku, podstawę opodatkowania, stawkę i kwotę podatku, kwotę należności oraz dane dotyczące podatnika i nabywcy.
Faktury VAT wystawiają:

1. podatnicy zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni, posiadający numer identyfikacji podatkowej,
2. osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, niebędące podatnikami, dokonujące wewnątrzwspólnotowej dostawy nowych środków transportu, w przypadku gdy okoliczności nie wskazują na zamiar wykonywania tej czynności w sposób częstotliwy,
3. podatnicy zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni lub zwolnieni, jeżeli dokonują dostawy towarów lub świadczenia usług, dla których miejscem opodatkowania jest terytorium państwa członkowskiego inne niż terytorium kraju lub terytorium państwa trzeciego i dla tych czynności podatnicy ci nie są zidentyfikowani dla podatku od wartości dodanej lub – w przypadku terytorium państwa trzeciego – podatku o podobnym charakterze.

Faktury wystawia się odpowiednio do części należności otrzymywanych przed wydaniem towaru lub wykonaniem usługi.

Podatnicy nie mają obowiązku wystawiania faktur osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej. Jednakże na żądanie tych osób podatnicy są obowiązani do wystawienia faktury.

Szczególny rodzaj faktur to faktury wewnętrzne, które wystawia się dla czynności określonych w art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2 ustawy VAT.

Do wystawiania faktur VAT nie są zobligowani inni niż zarejestrowani podatnicy VAT czynni, a przede wszystkim podatnicy VAT zarejestrowani jako podatnicy VAT zwolnieni.
Podatnicy ci wystawiają jednak rachunki, o których mowa w art. 87-90 Ordynacji podatkowej na zasadach określonych w tych przepisach. Rachunki te uznane są za dokumenty równorzędne z fakturami.

Tryb wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług określa rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 28 listopada 2008r. (Dz. U. Nr 212, poz. 1337).

Minimalną treść rachunku określa rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2005r. (Dz. U. nr 165, poz. 1373).

W przypadku, gdy osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej lub osoba fizyczna wystawi fakturę, w której wykaże kwotę podatku, jest obowiązana do jego zapłaty. Odpowiednio, gdy podatnik wystawi fakturę, w której wykaże kwotę podatku wyższą od kwoty podatku należnego.

OBOWIĄZEK PODATKOWY

Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wydania towaru lub wykonania usługi.

Inne szczególne momenty powstania obowiązku podatkowego zostały określone w art. 19 ust. 2-21 i art. 14 ust. 6 ustawy VAT.

W wewnątrzwspólnotowej dostawie towarów obowiązek podatkowy powstaje 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano dostawy towarów, zastrzeżeniem ust. 2-4 oraz art. 20a i 20b ustawy VAT.

W wewnątrzwspólnotowym nabyciu towarów obowiązek podatkowy powstaje 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano dostawy towaru będącego przedmiotem wewnątrzwspólnotowego nabycia, z zastrzeżeniem ust. 6-9 ustawy VAT.

OBOWIĄZEK PODATKOWY U MAŁYCH PODATNIKÓW

Mały podatnik może wybrać metodę rozliczeń polegającą na tym, że obowiązek podatkowy powstaje z dniem uregulowania całości lub części należności, nie później niż 90. dnia, licząc od dnia wydania towaru lub wykonania usługi, po uprzednim pisemnym zawiadomieniu naczelnika Urzędu Skarbowego, w terminie do końca miesiąca poprzedzającego okres, za który będzie stosował te metodę. Uregulowanie należności w części powoduje powstanie obowiązku podatkowego w tej części.

MIEJSCE ŚWIADCZENIA

Określenie miejsca świadczenia przesądza w jakim kraju czynność dostawy towaru zostanie opodatkowana.

Zasady określania miejsca świadczenia Ustawa o VAT określa w art. 22-28.

Przy dostawie:

1. towarów wysyłanych lub transportowanych przez dokonującego ich dostawy, ich nabywcę lub przez osobę trzecią – jest to miejsce, w którym towary znajdują się w momencie rozpoczęcia wysyłki lub transportu do nabywcy,
2. towarów, które są instalowane lub montowane, z próbnym uruchomieniem lub bez niego, przez dokonującego ich dostawy lub przez podmiot działający na jego rzecz – miejsce, w którym towary są instalowane lub montowane,
3. towarów niewysyłanych ani nietransportowanych – miejsce, w którym towary znajdują siew  momencie dostawy.

W przypadku sprzedaży wysyłkowej z terytorium kraju dostawę towarów uznaje się za dokonaną na terytorium państwa członkowskiego przeznaczenia dla wysyłanych lub transportowanych towarów. Szczegółowe zasady określania miejsca świadczenia w przypadku sprzedaży wysyłkowej określono w art.23 i 24 ustawy VAT.

Wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów uznaje się za dokonane na terytorium państwa członkowskiego, na którym towary znajdują się w momencie zakończenia ich wysyłki lub transportu (art. 25 i 26 ustawy VAT).

W przypadku świadczenia usług ustawa wyróżnia kilka miejsc świadczenia usług:

1. miejsce, gdzie usługodawca posiada siedzibę lub stałe miejsce prowadzenia działalności, miejsce stałego zamieszkania usługodawcy,
2. miejsce, gdzie usługobiorca posiada siedzibę lub stałe miejsce prowadzenia działalności, miejsce stałego zamieszkania usługobiorcy,
3. miejsce, gdzie usługi są faktycznie świadczone,
4. miejsce położenia nieruchomości,
5. miejsce wyznaczone przez kraj WE, który nadał usługobiorcy numer VAT UE.

Szczegółowe zasady określania miejsca świadczenia usługi zostały określone w art. 27 i 28 ustawy VAT.

PODSTAWA OPODATKOWANIA

Podstawą opodatkowania jest obrót. Obrotem jest kwota należna z tytułu sprzedaży, pomniejszona o kwotę należnego podatku. Kwota należna obejmuje całość świadczenia należnego od nabywcy. Obrót zwiększa się o otrzymane dotacje, subwencje i inne dopłaty o podobnym charakterze mające bezpośredni wpływ na cenę (kwotę należną) towarów dostarczanych lub usług świadczonych przez podatnika, pomniejszone o kwotę należnego podatku.

Inne rodzaje podstawy opodatkowania:

1. w przypadku pobrania zaliczek, zadatków, przedpłat lub rat obrotem jest kwota otrzymanych zaliczek, zadatków, przedpłat, rat pomniejszona o kwotę podatku,
2. jeżeli należność jest określona w naturze, podstawą opodatkowania jest wartość rynkowa towarów lub usług pomniejszona o kwotę podatku,
3. w przypadku dostawy budynków lub budowli trwale związanych albo części takich budynków lub budowli z podstawy opodatkowania nie wyodrębnia się wartości gruntu,
4. w przypadku dostawy przez podatnika towaru podlegającego opodatkowaniu podatkiem akcyzowym podstawą opodatkowania objęta jest również kwota tego podatku,
5. przy wykonywaniu usług turystyki kwota marży pomniejszona o kwotę należnego podatku,
6. w przypadku czynności polegających na dostawie towarów używanych, dzieł sztuki, przedmiotów kolekcjonerskich lub antyków nabytych uprzednio przez tego podatnika dla celów prowadzonej działalności lub importowanych w celu odsprzedaży, podstawą opodatkowania podatkiem jest marża stanowiąca różnicę między całkowitą kwotą, która ma zapłacić nabywca towaru, a kwotą nabycia, pomniejszona o kwotę podatku.

Szczegółowy katalog ustalenia podstawy opodatkowania uregulowano w art. 29-32 Ustawy VAT.

USTALENIE PODATKU W IMPORCIE TOWARÓW

Do obliczania i wykazania w zgłoszeniu celnym kwoty podatku są obowiązani podatnicy na których ciąży obowiązek uiszczenia cła bądź są uprawnieni do korzystania z procedury celnej.
Obliczony podatek wykazuje się w zgłoszeniu celnym, z uwzględnieniem obowiązujących składek.
Podatnik jest obowiązany w terminie 10 dni, licząc od dnia jego powiadomienia przez organ celny o wysokości należności podatkowych, do wpłacenia kwoty obliczonego podatku. Naczelnik urzędu celnego jest obowiązany do poboru podatku należnego z tytułu importu towarów.
Zasady wymiaru i poboru podatku z tytułu importu towarów określono w art. 33 – 40 ustawy VAT.

STAWKI OPODATKOWANIA

Stawka podatku wynosi:

1. 22%,
2. 7% - dla towarów i usług wymienionych w załączniku nr 3 do ustawy,
3. 0% - w wewnątrzwspólnotowej dostawie towarów,
4. 0% - w eksporcie towarów,
5. 0% - w przypadku usług turystyki, jeżeli usługi nabywane od innych podatników dla bezpośredniej korzyści turysty są świadczone poza terytorium Wspólnoty,
6. 7% w imporcie dzieł sztuki, przedmiotów kolekcjonerskich oraz antyków,

Towary i usługi będące przedmiotem czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług niewymienione w klasyfikacjach wydanych na podstawie przepisów o statystyce publicznej podlegają opodatkowaniu stawką w wysokości 22%.

Stosowanie stawek podatku 0% i 7% wymaga spełnienia określonych przesłanek i warunków o których mowa w art. 41-42, art. 83 ustawy VAT.

Minister właściwy ds. finansów publicznych, w drodze rozporządzenia, może obniżać stawki podatku do wysokości 0%, 3% lub 7% dla dostaw niektórych towarów i świadczenia niektórych usług.

ZWOLNIENIA

Od podatku zwalnia się m.in.:

1. usługi wymienione w załączniku nr 4 do ustawy,
2. dostawę towarów używanych, pod warunkiem że w stosunku do tych towarów nie przysługiwało dokonującemu ich dostawy prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego. Przez towary używane rozumie się ruchomości, których okres używania przez podatnika dokonującego ich dostawy wyniósł co najmniej pół roku po nabyciu prawa do rozporządzania tymi towarami jak właściciel.

Katalog zwolnień w imporcie towarów określono w art. 45-82 ustawy VAT.

Zwalnia się od podatku podatników, u których wartość sprzedaży opodatkowanej nie przekroczyła łącznie w poprzednim roku podatkowym kwoty 50 000 zł (2009r.). Do wartości sprzedaży nie wlicza się kwoty podatku.
Do wartości sprzedaży, nie wlicza się czynności zwolnionych od podatku, a także towarów, podlegających amortyzacji.
Limit kwotowy jest liczony proporcjonalnie w stosunku do okresu w którym podatnik prowadzi działalność w trakcie roku podatkowego.
Podatnik może zrezygnować ze zwolnienia stosownie zawiadamiając naczelnika urzędu skarbowego.
Zwolnienia nie stosuje się do importu towarów i usług, wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów, dostawy towarów, dla której podatnikiem jest ich nabywca, oraz podatników:

1. dokonujących dostaw:
   a)wyrobów z metali szlachetnych lub z udziałem tych metali,
   b)towarów opodatkowanych podatkiem akcyzowym, z wyjątkiem energii elektrycznej i wyrobów tytoniowych,
   c)nowych środków transportu,
   d)terenów budowlanych oraz przeznaczonych pod zabudowę,
2. świadczących usługi prawnicze oraz usługi w zakresie doradztwa, a także usługi jubilerskie,
3. niemających siedziby lub miejsca zamieszkania na terytorium kraju.

SZCZEGÓLNE PRZYPADKI OKREŚLANIA WYSOKOŚCI PODATKU NALEŻNEGO

Podatnicy świadczący usługi zakresie handlu, którzy dokonują sprzedaży opodatkowanej i zwolnionej od podatku lub opodatkowanej według różnych stawek, a nie zobowiązanych do prowadzenia ewidencji obrotu i kwot podatku należnego przy zastosowaniu kas rejestrujących mogą w celu obliczenia kwoty podatku należnego dokonać podziału sprzedaży towarów w danym okresie rozliczeniowym w proporcjach wynikających z udokumentowanych zakupów tego okresu, w którym dokonano zakupu. Do obliczenia tych proporcji przyjmuje się wyłącznie towary przeznaczone do dalszej sprzedaży według cen uwzględniających podatek.

W przypadku świadczenia przez podatnika usług, w tym w zakresie handlu i gastronomii, kwota podatku należnego może być obliczana jako iloczyn wartości dostawy i stawki:

1. 18,03% - dla towarów i usług objętych stawka podatku 22%,
2. 6,54% - dla towarów i usług objętych stawka podatku 7%,
3. 2,91% - dla towarów i usług objętych stawką podatku 3%.

ODLICZENIE I ZWROT PODATKU

Podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego w zakresie w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych.
W zakresie zatem w jakim podatnik wykorzystuje nabyte towary lub usługi do wykonywania czynności niepodlegających opodatkowaniu lub podlegających opodatkowaniu, ale zwolnionych od podatku, prawo do odliczenia podatku naliczonego podatnikowi nie przysługuje.
Kwotę podatku naliczonego stanowi:

1. suma kwot podatku określonych w fakturach otrzymanych przez podatnika,
2. w przypadku importu towarów – suma kwot podatku wynikająca z dokumentu celnego i deklaracji importowej,
3. zryczałtowany zwrot podatku, w przypadku nabywców produktów rolnych,
4. kwota podatku należnego od importu usług, kwota podatku należnego od dostawy towarów, dla której podatnikiem jest ich nabywca, oraz kwota podatku należnego z tytułu wewnatrzwspólnotowego nabycia towarów,
5. kwota podatku należnego z tytułu importu towarów – w przypadkach, o których mowa w art. 33a ustawy VAT.

W przypadku nabycia przez podatnika pojazdu dla potrzeb prowadzonej działalności gospodarczej, o dopuszczalnej masie całkowitej nie przekraczającej 3,5 tony, kwotę podatku naliczonego, o którą obniża się podatek należny lub kwotę podatku podlegającą zwrotowi, stanowi 60% kwoty podatku od towarów i usług, określonego na fakturze, dokumencie celnym dokumentującym nabycie przedmiotowego pojazdu, nie więcej jednak niż 6 000. zł. Jednocześnie ustawodawca wprowadził zamknięty katalog wyłączeń, w którym określił pojazdy, w przypadku których podatnikom przysługuje prawo do odliczenia całej kwoty podatku VAT naliczonego z tytułu ich nabycia, bez względu na ich dopuszczalną masę całkowitą. Zostały one wymienione w powyższych pkt a-j oraz załączniku nr 9.
Podatnicy uprawnieni są do odliczania podatku naliczonego z tytułu zakupów paliwa do wymienionych powyżej pojazdów samochodowych nabywanych na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej, określonych w art. 86 ust. 3 i 5 Ustawy VAT.

Prawo do obniżenia kwoty podatku należnego powstaje – co do zasady – w rozliczeniu za okres, w którym podatnik otrzymał fakturę zakupową (fakturę korygującą, fakturę zaliczkową) z podatkiem naliczonym.
Nie dotyczy to jednak nabycia towarów i usług, w przypadku których obowiązek podatkowy, zgodnie art. 19 ust. 13 pkt 1 Ustawy VAT, powstaje z chwilą upływu terminu płatności, to jest gdy został on określony w umowie właściwej dla rozliczeń z tytułu:
a)   dostaw energii elektrycznej i cieplnej oraz gazu przewodowego,
b)   świadczenia usług telekomunikacyjnych i radiokomunikacyjnych (z wyjątkiem usług świadczonych na podstawie żetonów, kart telefonicznych lub innych jednostek uprawniających do korzystania z usług telekomunikacyjnych w systemie przedpłaconym),
c)   świadczenia usług wymienionych w poz. 138 i 153 załącznika nr 3 do Ustawy.
W takim bowiem przypadku obowiązek podatkowy powstaje w rozliczeniu za okres, w którym przypada termin płatności, pod warunkiem jednak, że faktura zawiera informację jakiego okresu dotyczy.
W przypadku importu towarów prawo do obniżenia podatku należnego powstaje – co do zasady – w miesiącu, w którym podatnik otrzymał dokument celny. W przypadku jednak stosowania w imporcie towarów procedury uproszczonej, polegającej na wpisie do rejestru zgodnie z przepisami celnymi, prawo do odliczenia podatku naliczonego powstaje za okres rozliczeniowy, w którym podatnik dokonał wpisu do rejestru. Warunkiem uzyskania prawa do odliczenia podatku naliczonego w tym terminie jest dokonanie przez podatnika zapłaty podatku wykazanego w tym rejestrze.
W przypadku dokonania spisu z natury przez podatnika, który utracił prawo do zwolnienia podmiotowego w związku przekroczeniem limitu obrotów lub też zrezygnował z tego prawa, prawo do obniżenia podatku należnego powstaje nie później niż w rozliczeniu za okres, w którym podatnik dokonał spisu.

W przypadku nie obniżenia kwoty podatku należnego w określonych terminach, można tego dokonać za jeden z dwóch następnych okresów rozliczeniowych.

W przypadku gdy kwota podatku naliczonego jest w okresie rozliczeniowym wyższa od kwoty podatku należnego, podatnik ma prawo do obniżenia o te różnicę kwoty podatku należnego za następne okresy lub do zwrotu różnicy na rachunek bankowy.

Zwrot różnicy podatku, następuje w terminie 60 dni od dnia złożenia rozliczenia przez podatnika na rachunek bankowy podatnika.

Na wniosek podatnika, złożony wraz z deklaracją podatkową, urząd skarbowy jest obowiązany zwrócić różnicę podatku terminie 25 dni, licząc od dnia złożenia rozliczenia, w przypadku gdy kwoty podatku naliczonego, wykazane w deklaracji podatkowej, wynikają z:

1. faktur dokumentujących kwoty należności, które zostały w całości zapłacone,
2. dokumentów celnych, deklaracji importowej oraz decyzji i zostały przez podatnika zapłacone,
3. importu towarów, wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów, importu usług lub dostawy towarów, dla której podatnikiem jest ich nabywca, jeżeli w deklaracji podatkowej została wykazana kwota podatku należnego od tych transakcji.

OGRANICZENIA PRAWA DO ODLICZENIA PODATKU NALICZONEGO

Ograniczenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku naliczonego nie stosuje się do nabywanych przez podatnika:

1. importu usług w związku z którymi zapłata należności dokonywana jest na rzecz podmiotu mającego miejsce zamieszkania (siedzibę, zarząd) na terytorium lub w kraju stosującym szkodliwą konkurencję podatkową. Lista tych państw stanowi treść załącznika nr 5 do Ustawy VAT.
2. paliw silnikowych , oleju napędowego oraz gazu, wykorzystywanych do napędu samochodów osobowych i innych pojazdów samochodowych, o których mowa w art. 86 ust. 3 ( samochody o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 tony),
3. usług noclegowych i gastronomicznych, z wyjątkiem nabycia gotowych posiłków przeznaczonych dla pasażerów przez podatników świadczących usługi przewozu osób,
4. towarów i usług, których nabycie:
   a) zostało udokumentowane fakturami otrzymanymi przed dniem utraty zwolnienia określonego w art. 113 ust.1 lub 9 (limit 50 000 zł na 2009r.) albo przed dniem rezygnacji z tego zwolnienia, z wyjątkiem przypadków określonych w art. 113 ust. 5 i 7,
   b)nastąpiło w wyniku darowizny lub nieodpłatnego świadczenia usługi.

Nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury i dokumenty celne w przypadku gdy:

1. sprzedaż została udokumentowana fakturami lub fakturami korygującymi:
   a)wystawionymi prze podmiot nieistniejący lub nieuprawniony do wystawienia faktur lub faktur korygujących,
   b)w których kwota podatku wykazana na oryginale faktury lub faktury korygującej jest różna od kwoty wykazanej na kopii,
2. transakcja udokumentowana fakturą nie podlega opodatkowaniu albo jest zwolniona od podatku,
3. wystawiono więcej niż jedną fakturę dokumentującą tę samą sprzedaż,
4. wystawione faktury, faktury korygujące lub dokumenty celne:
   a)stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane – w części dotyczącej tych czynności,
   b)podają kwoty niezgodne z rzeczywistością – w części dotyczącej tych pozycji, dla których podane zostały kwoty niezgodne z rzeczywistością,
   c)potwierdzają czynności, do których mają zastosowanie przepisy art. 58 i 83 Kodeksu cywilnego – w części dotyczącej tych czynności,
5. faktury, faktury korygujące wystawione przez nabywcę nie zostały zaakceptowane przez sprzedającego,
6. zaświadczenie, o którym mowa w art. 86 ust. 5 (homologacja), zawiera informacje niezgodne ze stanem faktycznym.

Obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego nie stosuje się również do podatników, którzy nie są zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni.

DEKLARACJE

Podatnicy są obowiązani składać w urzędzie skarbowym deklaracje podatkowe za okresy miesięczne w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po każdym kolejnym miesiącu.

Mali podatnicy, którzy wybrali metodę kasową składają deklaracje podatkowe za okresy kwartalne w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po każdym kolejnym kwartale.

Zobowiązanie podatkowe, kwotę zwrotu różnicy podatku, kwotę zwrotu podatku naliczonego przyjmuje się w kwocie wynikającej z deklaracji podatkowej, chyba że naczelnik urzędu skarbowego lub organ kontroli skarbowej określi je w innej wysokości.

INFORMACJE PODSUMOWUJĄCE

Podatnicy dokonujący wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów lub wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów zarejestrowani jako podatnicy VAT UE, są obowiązani składać w urzędzie skarbowym informacje podsumowujące o dokonanych transakcjach, za okresy kwartalne w terminie do dnia 25. każdego miesiąca następującego po kwartale, w którym powstał obowiązek podatkowy.

ZAPŁATA PODATKU

Zapłaty podatku dokonuje się miesięcznie lub kwartalnie (w zależności od przyjętej formy rozliczeń) w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy. Wpłaty dokonuje się na rachunek Urzędu Skarbowego.

Podatnicy rozliczający się metodą kasową opłacają zaliczki na podatek za pierwszy oraz za drugi miesiąc kwartału w wysokości 1/3 kwoty należnego zobowiązania podatkowego wynikającego z deklaracji podatkowej za poprzedni kwartał – w terminie do dnia 25. każdego miesiąca.

EWIDENCJE

Do prowadzenia ewidencji sprzedaży są zobowiązani podatnicy zwolnieni od podatku. Wpisów do ewidencji dokonuje się za dany dzień, nie później jednak niż przed dokonaniem sprzedaży w dniu następnym.

Podatnicy podatku od towarów i usług są obowiązani prowadzić ewidencję zawierającą:

1. kwoty różnicy podatku,
2. dane niezbędne do określenia przedmiotu i podstawy opodatkowania,
3. wysokość podatku należnego,
4. kwoty podatku naliczonego obniżające kwotę podatku należnego,
5. kwotę podatku podlegającą wpłacie do urzędu skarbowego lub zwrotowi z tego urzędu,
6. inne dane służące do prawidłowego sporządzenia deklaracji podatkowej.

KASY REJESTRUJĄCE

Podatnicy dokonujący sprzedaży na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej oraz rolników ryczałtowych są obowiązani prowadzić ewidencję obrotu i kwot podatku należnego przy zastosowaniu kas rejestrujących.

Od kwot podatku należnego przysługuje prawo odliczenia kwoty wydatkowanej na zakup każdej z kas rejestrujących zgłoszonych na dzień rozpoczęcia (powstania obowiązku) ewidencjonowania w wysokości 90% jej ceny zakupu (bez podatku), nie więcej jednak niż 700 zł.

Dokonanie odliczenia następuje pod warunkiem złożenia  przez podatnika do właściwego naczelnika Urzędu Skarbowego, przed terminem rozpoczęcia ewidencjonowania, pisemnego zgłoszenia, o liczbie kas rejestrujących i miejscu (adresie) ich używania, które podatnik zamierza stosować do ewidencjonowania.

Szczegółowe wytyczne w zakresie stosowania kas rejestrujących zostały określone w Rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 27 czerwca 2008 r. w sprawie kas rejestrujących (Dz. U. Nr 113, poz. 720).

TERMINY PRZECHOWYWANIA DOKUMENTÓW

Ewidencje prowadzone dla celów rozliczania podatku oraz wszystkie dokumenty związane z tym rozliczaniem przechowuje się w terminie jak do czasu upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.